Psychologia systemowa

Początek ogólnej teorii systemów dał Ludwig von Bertalanffy, austriacki biolog i filozof. Teoria systemów bazuje na pojęciu system (z greckiego systema). Pojęcie to oznacza pewien złożony, stanowiący jednakże spójną całość, przedmiot. Najistotniejsze jest jednak to, iż tak rozumiany system, nie jest prostą sumą tworzących go elementów, lecz stanowi całkiem nową jakość. Ogólna Teoria Systemów jest nauką badającą ogólne prawa rządzące systemami. Pierwotnie, teoria systemów, była nauką biologiczną, następnie wykorzystana została w cybernetyce, inżynierii, naukach społecznych, a ostatnio również w kognitywistyce i informatyce. Jej podstawową zasadą, jest całościowe, czyli holistyczne ujmowanie rzeczywistości. Twórca Ogólnej Teorii Systemów, jej główne zadania widział w dążeniu do integracji prac naukowych, nauczania i wychowania, w próbie stworzenia ścisłej teorii w dziedzinach nauki, innych niż fizyka i nie na wzór fizyki, oraz w ogólnej tendencji zmierzającej w kierunku integracji nauk społecznych i przyrodniczych.

W latach sześćdziesiątych, Teoria Systemów wpłynęła na dyscypliny takie jak psychologia, zapoczątkowując nowy nurt, zwany nurtem psychologii systemowej. W psychologii systemowej, pojęcie systemu odnosi się do zbioru elementów, powiązanych ze sobą wzajemnymi relacjami i zależnościami, w taki sposób, iż stanowią one jedną całość, zdolną do funkcjonowania w myśl ściśle określonych reguł.

I tak systemem, jak mówi psychologia systemowa, mogą być na przykład członkowie jednej rodziny lub uczniowie należący do tej samej klasy. Istotne jest, by jako elementy konkretnego systemu, pozostawali oni ze sobą w pewnych interakcjach. Każdy system psychologiczny charakteryzują dwie podstawowe zasady. Pierwsza z nich, to zasada ekwifinalności. Sprowadza się ona do założenia, iż wychodząc z różnych źródeł osiągnąć można te same cele. Druga z kolei, zakłada, iż przyczyny pochodzące z jednego źródła, spowodować mogą całkiem różne rezultaty i nazywana jest zasadą ekwipotencjalności. Każdy system, w rozumieniu psychologii systemowej, określają jego granice wewnętrzne, czyli podsystemy oraz granice zewnętrzne, czyli to co odróżnia i oddziela dany system od jego otoczenia, jak również jego tendencje do zmiany i do zachowania stałości.

Współcześnie założenia psychologii systemowej wykorzystywane są najczęściej w terapii systemowej. Psychoterapia systemowa, poza inspiracjami płynącymi z psychologii systemowej, odnosi się również do Ogólnej Teorii Systemów. Najczęściej utożsamiana jest ona z terapią rodzinną. Równie dobrze można ją jednak stosować w terapii indywidualnej, w terapii par oraz w terapii grupowej. Rozwój tego nurtu psychoterapeutycznego przypadał głównie na lata czterdzieste i pięćdziesiąte i miał miejsce w USA.

Najważniejszymi założeniami, które psychoterapia czerpie z Ogólnej Teorii Systemów jest podział systemu na podsystemy, wymiana informacji, emocji, energii i materii pomiędzy tymi różnymi podsystemami, występowanie granic między systemami, tendencja do zmian, jak również do zachowania struktury oraz ujemne i dodatnie sprzężenie jako sposób regulacji systemu. Jedną z najważniejszych cech płynących z Teorii Systemów, które wykorzystuje psychoterapia, zwłaszcza psychoterapia rodziny, jest fakt, iż przyczynowość ma tu charakter cyrkularny, a nie liniowy. Oznacza to, iż każda, nawet najdrobniejsza zmiana w jednym podsystemie wpływa na pozostałe podsystemy w obrębie danego systemu, a tym samym prowadzi do zmian w systemie jako całości. Dlatego też, chcąc pomóc na przykład wspomnianej już wcześniej rodzinie, nie wystarczy udzielić pomocy jednemu lub kilku jej członkom, taką pomoc należy skierować do wszystkich, tworzących daną rodzinę, osób.

W systemowej terapii rodziny zakłada się, że rodzina jest samoregulującym się systemem, zaś każde zachowanie w rodzinie jest komunikacją. Dlatego też terapeuta koncentruje się przede wszystkim na poznaniu sposobów komunikacji charakterystycznych dla danej rodziny, a następnie na eliminacji wszelkich zaburzeń z nimi związanych. Taka terapia ma zazwyczaj charakter dyrektywny. Psycholog posługuje się nakazami, ponadto udziela rad oraz dostarcza gotowych rozwiązań istniejących problemów. Celem każdej terapii systemowej jest zmiana całego systemu, a nie konkretnej jednostki, gdyż zgodnie z przytoczonymi powyżej założeniami, problem ma cały system, a nie konkretny człowiek. Terapie systemowe są w związku z tym terapiami krótkotrwałymi i jak łatwo się domyślić, zorientowanymi na określony problem.

Wiodące polskie ośrodki badawcze, takie jak Warszawa, Kraków czy Poznań podkreślają znaczącą rolę Ogólnej Teorii Systemów w całościowym rozwoju wiedzy psychologicznej. Metody psychologii systemowej wielokrotnie sprawdziły się w pracy terapeutycznej z pacjentami. Dowodem na ich potencjał i długotrwałą żywotność, jest fakt, że wykorzystywane są obecnie przez noworozwijające się dziedziny nauki takie jak kognitywistyka, czy teoria umysłu oraz informatyka stosowana. Decydując się na psychoterapię systemową należy jednak ocenić, czy sytuacja wymaga zastosowania właśnie tej metody. Jeśli mamy do czynienia z konkretnym problemem, z którym można uporać się w stosunkowo krótkim czasie, i co więcej, problem ów dotyczy grupy ludzi, która może być potraktowana jako system, metoda ta z całą pewnością się sprawdzi.

One Response

  1. Judyta Says:

    mogłabym zapytać o przykłady zasady ekwipotencjalności i ekwifinalności, czy różne drogi awansu zawodowego, dające tą samą pozycję zawodową mogę uznać za zasadę ekwifinalności, albo różne metody wychowawcze, np. bicie i tłumaczenie, które w gruncie rzeczy dają ten sam cel mogę również uznać za przykład tej zasady???

Leave a Comment

Please note: Comment moderation is enabled and may delay your comment. There is no need to resubmit your comment.